Günde dört beş kez kalemle insülin yapmak yerine, insülini gün boyu küçük dozlarla veren bir cihaz: insülin pompası. Son yıllarda pompalar bir adım daha ileri gitti. Sensörden gelen şeker bilgisine göre insülini kendiliğinden artırıp azaltan kapalı devre (otomatik insülin dağıtım, AID) sistemleri, halk arasında "yapay pankreas" olarak anılıyor.

ADA 2026 kılavuzu, otomatik insülin dağıtım sistemlerinin güvenle kullanabilecek tüm tip 1 diyabetli çocuk ve yetişkinlere sunulmasını öneriyor. Ayrıca pompa ya da kapalı devreye başlamadan önce belirli tedavi şartlarını karşılama zorunluluğunu da kaldırdı. Bu rehberde pompaların nasıl çalıştığını, kimlere uygun olduğunu ve günlük hayatta nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyoruz.

İnsülin pompası nasıl çalışır?

Pompa, içinde hızlı etkili insülin bulunan bir hazne (rezervuar) taşır ve insülini deri altına yerleştirilen ince bir kanülden verir. İki tip pompa vardır:

  • Hortumlu pompalar: Akıllı telefon boyutunda bir cihaz kemerde ya da cepte taşınır; ince bir hortum (infüzyon seti) insülini deri altındaki kanüle taşır.
  • Hortumsuz (yama) pompalar: İnsülin haznesi ve kanül, doğrudan cilde yapışan küçük bir ünitede bulunur. Kontrol, ayrı bir el cihazı ya da telefon uygulamasıyla yapılır.

Pompa yalnızca hızlı etkili insülin kullanır, ama bunu iki şekilde verir:

  • Bazal insülin: Gün boyunca, saat başına çok küçük miktarlarla sürekli verilir. Kalemdeki uzun etkili insülinin yerini tutar. Pompada bazal miktarı günün saatlerine göre farklı programlanabilir; örneğin sabaha karşı yükselen şekere (şafak olayı) göre artırılabilir.
  • Bolus: Yemek ve düzeltme dozlarıdır. Karbonhidrat miktarını ve şekerinizi girdiğinizde pompanın hesaplayıcısı, ekibinizin programladığı oranlara ve aktif insüline göre bir doz önerir.

Pompalar ayrıca uzatılmış ya da bölünmüş bolus (yağlı ve proteinli öğünler için), geçici bazal (spor, hastalık) ve insülini durdurma gibi özellikler sunar.

Kapalı devre (otomatik insülin dağıtım) sistemler

Kapalı devre sistemde pompa, sürekli glukoz sensörüyle konuşur. Bir algoritma birkaç dakikada bir şekere ve gidişine bakarak bazal insülini artırır, azaltır ya da tamamen durdurur. Bazı sistemler otomatik küçük düzeltme dozları da yapar.

  • Ne sağlar? Çalışmalar, kapalı devre sistemlerin hedef aralıkta kalma süresini artırdığını, özellikle gece düşüklerini ve yükseklerini azalttığını ve yaşam kalitesini iyileştirdiğini gösteriyor.
  • Ne sağlamaz? Günümüzdeki sistemler "hibrit"tir: yemekten önce karbonhidrat girişi ve bolus hâlâ sizin görevinizdir. Bolusu unutulan ya da yanlış girilen bir öğün yine yükseltir.
  • Uyumluluk: Her pompa her sensörle çalışmaz. Bir sistemi seçerken pompa, sensör ve algoritmanın birlikte onaylı olduğundan emin olun.

Sensörler hakkında ayrıntılı bilgi için CGM rehberimize bakabilirsiniz.

Pompanın avantajları

  • Daha az iğne: Kanül genellikle 2–3 günde bir değişir; her öğünde enjeksiyon gerekmez.
  • Hassas doz: Çok küçük dozlar verilebilir. Bu, insüline duyarlı küçük çocuklar için büyük avantajdır.
  • Esnek bazal: Gün içindeki ihtiyaç farklarına, spora ve hastalığa göre ayarlanabilir.
  • Doz hesaplayıcı ve kayıt: Aktif insülini hesaba katarak art arda dozların birikmesini azaltır; tüm dozlar kaydedilir.
  • Kapalı devre ile: Gece düşükleri ve şafak olayı otomatik olarak yönetilir, aileler daha rahat uyur.

Dikkat edilmesi gerekenler ve riskler

  • Ketoasidoz riski: Pompada uzun etkili insülin yoktur. Kanül tıkanır, set çıkar ya da insülin biterse 2–4 saat içinde şeker ve ketonlar yükselebilir. Açıklanamayan yüksek şekerde düzeltmeyi kalemle yapın ve seti değiştirin. Ayrıntılar keton ve DKA rehberimizde.
  • Yedek plan: Her zaman yanınızda bir hızlı etkili insülin kalemi bulundurun. Pompa bozulursa uygulayacağınız uzun etkili insülin dozunu ekibinizle önceden belirleyin ve evde bir uzun etkili kalem tutun.
  • Set yerleri: Aynı bölgenin sürekli kullanılması deri altında sertleşmeye (lipohipertrofi) ve emilimin bozulmasına yol açar. Yerleri sistemli olarak değiştirin; bakım için cilt sağlığı rehberimize bakın.
  • Cihaza bağlı olmak: Bazıları için cihazın sürekli üzerinde olması duygusal bir yük olabilir. Bu duyguyu ekibinizle konuşmak ve isterseniz bir süre kaleme dönmek tamamen normaldir.
  • Maliyet ve sarf malzemeleri: Set, rezervuar ve sensörler düzenli maliyet getirir. Geri ödeme koşulları için SGK rehberimize bakın.

Pompa kimlere uygun?

Güncel kılavuzlar pompanın yalnızca "şekerini dengeleyemeyenler" için değil, tip 1 diyabeti olan ve güvenle kullanabilecek herkes için bir seçenek olduğunu söylüyor. Özellikle şu durumlarda büyük fayda sağlar:

  • Küçük çocuklar ve bebekler (çok küçük doz ihtiyacı, öngörülemeyen beslenme)
  • Sık ya da gece düşükleri yaşayanlar, hipoglisemiyi fark edemeyenler
  • Belirgin şafak olayı yaşayanlar
  • Gebelik planlayan ya da gebe olan kadınlar
  • Değişken çalışma saatleri, vardiya ya da yoğun spor programı olanlar

Başarı için önemli olan; karbonhidrat sayımını bilmek (karbonhidrat sayımı rehberimiz), pompa eğitimine katılmak, set değişimini ve sorun çözmeyi öğrenmek ve diyabet ekibiyle düzenli iletişimde kalmaktır.

Pompayla günlük hayat

Banyo, havuz ve deniz

Bazı pompalar belirli bir derinliğe kadar suya dayanıklıdır; bazıları ise yalnızca su sıçramasına karşı korunaklıdır. Hortumlu pompalar banyo ve yüzme için genellikle kısa bir süre çıkarılabilir. Pompayı 1 saatten uzun çıkaracaksanız kaçırılan bazal insülini nasıl telafi edeceğinizi ekibinizle konuşun.

Spor

Geçici bazal azaltma ya da kapalı devrede "egzersiz/aktivite" modu, spor sırasında düşüklerin önlenmesine yardımcı olur. Temas sporlarında pompa çıkarılabilir ya da korunaklı bir kılıfla taşınabilir. Ayrıntılar spor rehberimizde.

Uyku ve yakınlık

Hortumlu pompalar yatakta pijama cebine ya da yastık altına konabilir. Klipsli kılıflar ve bel çantaları günlük kullanımda konfor sağlar. Hortumsuz pompalar bu konuda daha rahat bulunabilir.

Seyahat ve havalimanı

Yedek setleri, rezervuarları, pilleri ve kalemi el bagajında taşıyın. Havalimanı güvenliğinde pompanın tarayıcıdan geçip geçemeyeceği üreticiye göre değişir; talimatı ve doktor raporunu yanınızda bulundurun. Ayrıntılar seyahat rehberimizde.

Sıkça Sorulan Sorular

İnsülin pompası şekerimi kendi kendine mi ayarlıyor?

Klasik pompalar yalnızca programlandığı kadar insülin verir. Sensörle bağlantılı kapalı devre sistemler ise bazal insülini şekerinize göre kendiliğinden ayarlar. Yemekler için karbonhidrat girişi ve bolus yine sizin sorumluluğunuzdadır.

Pompa kalemden daha mı iyi?

Doğru kullanıldığında pompa, özellikle kapalı devre sistemler, hedef aralıkta kalma süresini artırır ve düşükleri azaltır. Ancak herkes için en iyi tedavi, kendisinin güvenle ve isteyerek kullanabildiği tedavidir. Kalemle ve CGM ile çok iyi sonuç alan pek çok kişi vardır.

Pompa takılıyken duş alabilir miyim?

Modeline göre değişir. Suya dayanıklı olmayan pompalar duş için kısa süreliğine sökülür; kanül deride kalır. Kullanım kılavuzunuzdaki suya dayanıklılık sınıfına ve süresine bakın.

Set ne sıklıkla değiştirilmeli?

Çoğu infüzyon seti ve hortumsuz pompa 2–3 günde bir değiştirilir; bazı yeni setler 7 güne kadar kullanılabilir. Üreticinin önerdiği süreyi aşmayın. Uzun kullanımda emilim bozulur ve enfeksiyon riski artar.

Pompa çocuğuma uygun mu, kaç yaşında başlanabilir?

Pompa bebeklikten itibaren kullanılabilir; küçük çocuklarda çok küçük dozları hassasça verebildiği için özellikle faydalıdır. Kapalı devre sistemlerin onaylı olduğu en küçük yaş modele göre değişir. Çocuğunuzun yaşına ve ihtiyacına uygun sistemi diyabet ekibinizle konuşun.

Pompa bozulursa ne olur?

Pompalar sorun olduğunda alarm verir. Pompa çalışmazsa ekibinizin size verdiği yedek planla kalem tedavisine geçersiniz: uzun etkili insülin ve öğünlerde hızlı etkili insülin. Bu planı yazılı olarak isteyin ve evde uzun etkili bir kalem bulundurun.

Hortumlu mu, hortumsuz mu?

İkisinin de avantajları var. Hortumsuz pompalar daha az görünür ve hortum takılma derdi yoktur. Hortumlu pompalarda ise cihaz ayrı olduğu için set değişimi daha ucuz olabilir ve ekranlı cihazdan doğrudan kontrol edilebilir. Yaşam tarzınıza, spor alışkanlıklarınıza ve uyumlu sensör seçeneklerine göre karar verin.