Tip 1 diyabetle şehir dışına, yurt dışına, kampa ya da uzun bir yolculuğa çıkmak mümkün ve keyiflidir. Seyahatte zorluk çıkaran şey genellikle diyabetin kendisi değil, rutinin değişmesidir: farklı yemekler, daha fazla yürüme, sıcak hava, saat farkı ve malzemenin kaybolma ihtimali. Bu rehberde yola çıkmadan önce yapılacakları sırayla anlattık.

Yola çıkmadan 2–4 hafta önce

  • Ekibinizle konuşun. Özellikle saat farkı 3–4 saati aşıyorsa ya da çok aktif bir tatil planlıyorsanız doz planını önceden yapın.
  • Doktor mektubu alın. Tip 1 diyabetiniz olduğunu, insülin, iğne, pompa, sensör ve glukagon taşımanız gerektiğini belirten, imzalı ve mümkünse İngilizce bir yazı. Havalimanında ve gümrükte işinizi kolaylaştırır.
  • Reçete ve rapor süresini kontrol edin. Seyahat sırasında bitecek bir rapor ya da reçete varsa önceden yenileyin.
  • Seyahat sigortasını okuyun. Birçok poliçe "önceden var olan hastalıkları" kapsam dışında tutar. Diyabete bağlı acil durumların kapsandığını yazılı olarak teyit edin.
  • Gideceğiniz yeri araştırın. En yakın hastane, eczanede insülininizin bulunup bulunmadığı ve acil numarası (Avrupa'da 112, ABD'de 911).

Malzeme listesi: iki katı ve iki ayrı çanta

Genel öneri, seyahat süresince ihtiyacınız olacak malzemenin en az iki katını almaktır. Kayıp, kırılma, sensörün düşmesi ya da dönüşün gecikmesi beklenmedik değildir.

  • İnsülinler (uzun ve kısa etkili), kalem iğne uçları ya da enjektörler.
  • Pompa kullanıyorsanız setler, rezervuarlar, pil ya da şarj aleti. Pompa arızasına karşı insülin kalemi ve uzun etkili insülin; geçiş dozunu ekibinizden yazılı alın.
  • Sensörler ve yedek; parmak ucu ölçüm cihazı, çubuk ve lanset (sensör sorununa karşı).
  • Keton ölçüm çubukları. Ketonla ilgili kurallar keton rehberimizde.
  • Hızlı şeker (glukoz tableti, jel), atıştırmalık ve glukagon.
  • Tıbbi uyarı künyesi ya da kartı. Seçenekler tıbbi uyarı kartı rehberimizde.

Malzemeyi ikiye bölün: bir kısmı sizde, bir kısmı yol arkadaşınızda. İnsülin asla uçağın bagaj bölümüne verilmez; bagaj bölümünde donabilir ya da bavul kaybolabilir. İnsülin ve diyabet malzemesi her zaman kabin çantasında olmalıdır.

Havalimanı güvenliği: pompa ve sensör tarayıcıdan geçer mi?

  • Görevliye baştan söyleyin. Kontrol noktasına gelince diyabetiniz olduğunu ve üzerinizde cihaz taşıdığınızı belirtin, doktor mektubunu gösterin.
  • Sıvı kuralı: İnsülin ve hipoglisemi için taşınan meyve suyu gibi tıbbi sıvılar genellikle kabin sıvı sınırından muaf tutulur, ama görevliye ayrıca gösterilmesi gerekir.
  • Üreticinin talimatına bakın. Bazı insülin pompası ve sensör üreticileri cihazlarının tam vücut tarayıcıdan (görüntüleme yapan kabin) ve bagaj X-ray bandından geçirilmemesini ister; klasik metal dedektöründen geçmek ise çoğu cihaz için sorun değildir. Kurallar markaya ve modele göre değiştiği için cihazınızın kullanım kılavuzunu okuyun.
  • Elle arama isteyebilirsiniz. Cihazınız tarayıcıya uygun değilse tarayıcı yerine elle arama talep edin. Pompayı çıkarıp X-ray bandına koymayın.

İnsülini sıcakta ve soğukta korumak

  • Açılmamış insülin: Buzdolabında 2–8 °C'de, son kullanma tarihine kadar saklanır.
  • Kullanımdaki kalem ya da şişe: Oda sıcaklığında (genellikle 30 °C'nin altında) saklanır ve çoğu insülin için açıldıktan sonra yaklaşık 28 gün içinde kullanılır. Bu süre ürüne göre değişir; prospektüse bakın.
  • Asla dondurmayın. Donmuş insülin, çözülse bile atılmalıdır. Buz aküsünü insüline doğrudan değdirmeyin.
  • Sıcakta: Güneşte kalan araç, plaj çantası ya da sıcak bir şezlong insülini bozabilir. İnsülin soğutma çantaları ya da buharlaşmayla serinleten kılıflar işe yarar.
  • Bozulma belirtisi: Berrak insülinde bulanıklık, topaklanma ya da renk değişimi varsa ya da her zamanki dozlar şekeri düşürmüyorsa insülini değiştirin.

Sıcak havada insülin daha hızlı emilebilir ve şeker daha kolay düşebilir. Bol su içmeyi unutmayın; neden önemli olduğunu su tüketimi rehberimizde anlattık.

Saat farkında insülin nasıl ayarlanır?

Kesin doz planını ekibinizle yapın; genel prensipler şunlardır:

  • Doğuya gitmek günü kısaltır (ör. Türkiye'den Japonya'ya). O gün toplam bazal ihtiyacı azalabilir.
  • Batıya gitmek günü uzatır (ör. Türkiye'den ABD'ye). Uzayan saatler için ek bir öğün ve ek doz gerekebilir.
  • Günde bir kez uzun etkili insülin kullananlarda yöntemlerden biri, doz saatini birkaç gün içinde birer ikişer saat kaydırarak yeni saate geçmektir. Bazı ekipler geçiş günü dozu bölmeyi önerir.
  • Pompada genellikle varışta pompanın saati yerel saate ayarlanır. Saat değişmeden bazal programı yanlış saatlerde çalışır.
  • Uçuşta her yemekte öğün insülini yapılır; sensörü sık kontrol edin. Uzun uçuşta hareketsizlik şekeri yükseltebilir.

Tatildeyken

  • Tatilde çok yürümek, yüzmek ve deniz şekeri saatler sonra bile düşürebilir. Daha fazla bilgi spor rehberimizde.
  • Yabancı mutfakta karbonhidrat tahmini zorlaşır; dışarıda yemek için ipuçları dışarıda yemek rehberimizde.
  • Kokteyl ve alkollü akşamlar için alkol rehberimizi okuyun.
  • İshal ve kusma gibi mide sorunlarında insülini kesmeyin; ketona bakın ve gerekirse sağlık kuruluşuna başvurun.
  • Sensör ve pompa denize girerken çıkabilir; su geçirmezlik sınırlarını kontrol edin ve ek bant taşıyın.

Sıkça Sorulan Sorular

İnsülini uçağa nasıl götürürüm?

İnsülin her zaman kabin çantasında taşınır; bagaj bölümünde donabilir ya da kaybolabilir. Güvenlik noktasında görevliye diyabetinizi söyleyin ve doktor mektubunuzu gösterin.

İnsülin pompası ve sensör havalimanı tarayıcısından geçer mi?

Markaya göre değişir. Bazı üreticiler tam vücut tarayıcı ve bagaj X-ray bandı yerine elle aramayı önerir; metal dedektörü çoğu cihaz için sorun değildir. Cihazınızın kılavuzuna bakın ve gerekirse elle arama isteyin.

İnsülin buzdolabı dışında ne kadar dayanır?

Kullanımdaki kalem ya da şişe genellikle 30 °C'nin altındaki oda sıcaklığında yaklaşık 28 gün kullanılabilir; süre ürüne göre değişir. Açılmamış insülin buzdolabında son kullanma tarihine kadar saklanır. İnsülin asla dondurulmamalıdır.

Seyahate ne kadar insülin götürmeliyim?

Seyahat süresince ihtiyacınızın en az iki katı önerilir ve malzemeyi iki ayrı çantaya bölmek gerekir. Pompa kullanıyorsanız arızaya karşı kalem ve uzun etkili insülin de yanınızda olmalı.

Saat farkı olan bir ülkeye gidiyorum, bazal insülinimi ne zaman yapacağım?

Yöntem, saat farkının büyüklüğüne ve kullandığınız insüline göre değişir. Doz saatini birkaç günde kaydırmak ya da geçiş gününde dozu bölmek gibi seçenekler vardır. Yola çıkmadan önce ekibinizle yazılı bir plan yapın.

Yurt dışında insülinim biterse ne yaparım?

Doktor mektubunuz ve insülinin etken madde adıyla bir eczaneye ya da hastaneye başvurun. Aynı insülin farklı bir isimle satılıyor olabilir. Birim farkları olabileceği için doz değişikliğini yerel bir hekimle birlikte yapın.