Tip 1 diyabet ömür boyu süren, her gün insülin ve sürekli takip gerektiren bir durumdur. Türkiye'de bu durum için sağlık kurulu raporu alınabilir ve rapordaki sonuca göre bazı yasal haklar doğar. Ama yetişkinler ve çocuklar için kurallar çok farklıdır. İnternetteki bilgilerin bir kısmı da eski ya da karışıktır. Bu rehberde iki ayrı sistemi ayrı ayrı anlattık.

Son kontrol: Ekim 2026. Engellilik mevzuatı ve vergi tutarları değişebilir. Raporunuzun size hangi hakları sağladığını kesinleştirmek için ilgili kuruma (vergi dairesi, SGK, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü) danışın. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.

İki ayrı sistem: yetişkin raporu ve ÇÖZGER

  • 18 yaş ve üzeri: "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik"e göre yüzde (%) oranı verilir.
  • 18 yaş altı: "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" (kısaca ÇÖZGER) uygulanır. Burada yüzde yerine çocuğun gereksinim düzeyi yazılır.

Her iki yönetmelik de 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

Yetişkinlerde tip 1 diyabet yüzde kaç değerlendirilir?

Yönetmeliğin endokrin hastalıklar bölümünde tip 1 diyabet için şu esaslar yer alır:

  • %30: Komplikasyon gelişmemiş, açlık kan şekeri 200 mg/dL'nin altında tutulabilen, ketoz ya da sık hipoglisemi yaşamayan tip 1 diyabet.
  • %40: Şekerin 200 mg/dL'nin altında tutulamadığı, ketoz atakları ya da komplikasyonların bulunduğu durumlar.
  • Komplikasyonlar ayrıca değerlendirilir: Göz (retinopati), böbrek (nefropati) ya da sinir (nöropati) hasarı varsa bu durumlar ilgili bölümlere göre ayrıca puanlanır. Birden fazla durum, yönetmelikteki Balthazard formülü ile birleştirilir. Bu formülde oranlar düz toplanmaz; örneğin %30 ve %20 birleştiğinde sonuç %50 değil %44 olur.
  • Yalnızca insülin kullanıyor olmak oranı tek başına artırmaz.

Kısacası komplikasyonu olmayan, iyi yönetilen bir tip 1 diyabetliye genellikle %30 verilir. Bu oran, aşağıda sayılan haklar için çoğu zaman gereken %40 eşiğinin altında kalır.

Yetişkin raporu hangi haklara kapı açar?

  • Gelir vergisinde engellilik indirimi: Ücretlilerde aylık vergi matrahından indirim yapılır, ama en az %40 (3. derece) engellilik gerekir. 2026'da aylık indirim tutarları 1. derece (%80 ve üzeri) için 12.000 TL, 2. derece (%60–79) için 7.000 TL, 3. derece (%40–59) için 3.000 TL'dir. %30 rapor bu indirimi sağlamaz.
  • Engelli kadrosu ve EKPSS: Kamuda engelli kadrosu ve özel sektördeki engelli istihdam kotası en az %40 oranı arar.
  • ÖTV'siz araç: Yetişkinlerde genel kural %90 ve üzeri ağır engellilik ya da raporda özel tertibat gerektiren bir durumdur. Komplikasyonsuz tip 1 diyabet bu kapsamda değildir.
  • Raporun başka faydaları: Oran düşük de olsa rapor, kronik bir hastalığınız olduğunu resmî olarak belgeler. İşyerinde vardiya düzeni, sınavlarda araç-gereç kullanımı gibi taleplerde destekleyici belge olarak işe yarayabilir.

Çocuklarda ÇÖZGER: ÖKGV ne demek?

ÇÖZGER'de tip 1 diyabetli çocuklar için her yaşta "Özel Koşul Gereksinimi Vardır" (ÖKGV) ifadesi kullanılır. ÖKGV, çocuğun yaşamını sürdürebilmesi için sürekli ve özel bir bakıma (insülin, şeker takibi) ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Önemli nokta: Mevzuatta ÖKGV yazılı rapor, 18 yaşına kadar ağır engelli (%90–99) haklarından yararlanma imkânı verir. Bu yüzden taslaklarda ve forumlarda geçen "çocuklara %30–40 verilir" bilgisi güncel değildir.

ÖKGV raporuyla hangi haklar doğar?

  • ÖTV istisnalı araç: Ağır engelli sayılan çocuk adına, raporda ayrıca ÖTV ibaresi aranmadan yasal sınırlar içinde ÖTV'siz araç alınabilir. Aracın fiyat üst sınırı ve kaç yılda bir alınabileceği her yıl güncellenir; vergi dairesinden güncel bilgiyi alın.
  • Ebeveynin gelir vergisinde engellilik indirimi: Bakmakla yükümlü olunan engelli çocuk için çalışan ebeveyn indirimden yararlanabilir.
  • Evde bakım maaşı: Hanedeki kişi başına düşen gelir, mevzuattaki sınırın altındaysa bakım yapan aileye aylık ödeme yapılabilir. Başvuru Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne yapılır ve hane geliri incelenir.
  • Ücretsiz ya da indirimli ulaşım: Ağır engelli çocuk ve bir refakatçisi için belediye toplu taşımasında ve trende ücretsiz seyahat imkânı vardır. Engelli kimlik kartı bu işlemi kolaylaştırır.
  • Çalışan ebeveyn hakları: Kamuda çalışan ebeveynlere yerinde görevlendirme, nöbet ve gece mesaisinden muafiyet gibi kolaylıklar tanınabilir; özel sektör için iş yeri uygulamalarına bakılır.
  • Diğer kolaylıklar: Bazı kamu hizmetlerinde ve kültür alanlarında indirimler uygulanır.

Haklar kuruma göre ek şartlara bağlı olabilir. Örneğin evde bakım maaşında asıl belirleyici gelir şartıdır.

18 yaşa girince ne olur?

ÇÖZGER raporu 18 yaşa kadar geçerlidir. Genç 18 yaşına girdiğinde yetişkin yönetmeliğine göre yeniden değerlendirilir ve çoğunlukla %30 civarında bir oran alır. Bu durumda ÖTV'siz araç, ağır engelli ulaşım hakkı ve evde bakım maaşı gibi haklar sona erebilir. Aileler bu geçişi önceden planlamalı; ÖTV istisnasıyla alınan araçta satış kısıtlamalarını da vergi dairesine sormalıdır.

Rapor başvurusu adım adım

  1. Yetkili hastaneyi bulun. Engelli sağlık kurulu raporu yalnızca yetkilendirilmiş hastanelerde verilir. ÇÖZGER için çocuk sağlığı ve hastalıkları ile çocuk endokrinolojisi bulunan hastaneler tercih edilir.
  2. Randevu alın. Hastanenin sağlık kurulu birimine başvurun; birçok hastanede MHRS üzerinden "sağlık kurulu" randevusu alınabiliyor.
  3. Belgeleri götürün. Kimlik, tanı epikrizi, son HbA1c sonuçları, varsa komplikasyon muayeneleri (göz, böbrek), hastane yatış kayıtları.
  4. Muayeneler. Kurulda yer alan hekimler sırayla muayene eder. Yetişkinlerde göz ve böbrek taraması da istenebilir. Bu taramaların neden önemli olduğunu böbrek ve göz taraması rehberimizde anlattık.
  5. Raporu alın ve kontrol edin. Rapor e-Nabız'a da düşer. Tanı, oran ya da ÖKGV ifadesi ve geçerlilik süresi doğru mu bakın.
  6. İtiraz hakkı. Sonuca katılmıyorsanız mevzuatta belirtilen süre içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edebilirsiniz; itiraz sonucunda başka bir hastanede hakem değerlendirmesi yapılır.

Sensör ve pompa için gereken sağlık kurulu raporu, engelli raporundan farklı bir belgedir. Onun için SGK geri ödeme rehberimize bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Tip 1 diyabetliye yüzde kaç engelli raporu verilir?

Yetişkinlerde komplikasyonsuz ve şekeri kontrol altında olan tip 1 diyabet genellikle %30 değerlendirilir; şeker kontrol edilemiyor, ketoz ya da komplikasyon varsa %40 ve üzeri çıkabilir. 18 yaş altındaki çocuklarda yüzde verilmez; ÇÖZGER raporunda "Özel Koşul Gereksinimi Vardır" yazılır.

ÖKGV ağır engelli sayılır mı?

Evet. Tip 1 diyabetli çocuk için ÇÖZGER raporunda yer alan ÖKGV ifadesi, 18 yaşına kadar ağır engelli haklarından yararlanma imkânı verir.

Diyabetli çocuğum için ÖTV'siz araç alabilir miyim?

ÖKGV raporu olan tip 1 diyabetli çocuk adına, yasal fiyat sınırı ve diğer şartlar içinde ÖTV istisnasıyla araç alınabilir. Fiyat sınırı her yıl değişir; işlem öncesinde vergi dairesinden güncel şartları öğrenin.

%30 raporla vergi indirimi alabilir miyim?

Hayır. Gelir vergisindeki engellilik indirimi en az %40 engellilik oranı (3. derece) gerektirir. %30 rapor bu indirimi sağlamaz.

Evde bakım maaşına diyabetli çocuk için başvurulabilir mi?

ÖKGV raporu ağır engellilik şartını karşılar, ama maaşın ödenmesi hane gelirine bağlıdır. Hanedeki kişi başına düşen gelir mevzuattaki sınırın altındaysa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne başvurabilirsiniz.

Engelli raporu iş başvurularında aleyhime olur mu?

Raporunuzu işverene göstermek zorunda değilsiniz; hangi durumlarda paylaşacağınıza siz karar verirsiniz. Engelli kadrosu ya da kota kapsamında başvuru yapmak istiyorsanız rapor gerekir. İş yerinde diyabetle ilgili haklarınız için okul ve iş hayatı rehberimize bakabilirsiniz.

Rapor ne kadar süre geçerli?

Kurul, raporun süreli mi süresiz mi olduğunu belirtir. ÇÖZGER raporları çocuğun yaşına göre belirli aralıklarla yenilenir ve en geç 18 yaşında sona erer. Rapor süresini e-Nabız'dan takip edebilirsiniz.