Tip 1 diyabet, hakkında en çok yanlış bilgi dolaşan sağlık durumlarından biridir. Bu yanlışların bir kısmı tip 2 diyabetle karıştırılmasından, bir kısmı da kulaktan dolma bilgilerden kaynaklanır. Yanlış bilgiler yalnızca kırıcı değildir; bazen tehlikelidir. "İnsülin bağımlılık yapar" diye insülini geciktiren aileler, "bitkisel kür" için tedaviyi bırakan gençler ne yazık ki hâlâ görülüyor. İşte en sık duyulan on yanlış ve doğruları.

1. "Çok şeker yemek tip 1 diyabete yol açar."

Doğrusu: Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten beta hücrelerine yanlışlıkla saldırmasıyla ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Genetik yatkınlık ve henüz tam anlaşılamamış çevresel etkenler rol oynar. Şeker ya da tatlı yemek, kilo ya da beslenme biçimi tip 1 diyabete neden olmaz. Aileler bu yüzden kendilerini suçlamamalıdır.

2. "Tip 1 diyabetliler asla tatlı yiyemez."

Doğrusu: Karbonhidrat sayımı ve doğru insülin dozuyla tatlı da dengeli bir beslenmenin parçası olabilir. Diyabetli bir çocuğun doğum günü pastasından yememesi gerekmez; pastanın karbonhidratı hesaplanır ve dozu yapılır. Sağlıklı beslenme ilkeleri herkes için olduğu gibi diyabetliler için de geçerlidir. Ayrıca hızlı şeker, düşük şekerin tedavisidir. Nasıl hesaplanacağını karbonhidrat sayımı rehberimizde anlattık.

3. "İnsülin bağımlılık yapar, bir başlayan bırakamaz."

Doğrusu: İnsülin bir uyuşturucu değil, vücudun yaşamak için ihtiyaç duyduğu bir hormondur. Tip 1 diyabette pankreas yeterince insülin üretemediği için insülin dışarıdan verilir. Bırakılamamasının nedeni bağımlılık değil, vücudun insülinsiz yaşayamamasıdır. İnsülinin geciktirilmesi ya da kesilmesi ketoasidoz gibi hayati tehlikelere yol açar; belirtileri keton rehberimizde.

4. "İnsülin göze zarar verir, kör eder."

Doğrusu: Gözü etkileyen insülin değil, uzun süre yüksek seyreden şekerdir. İnsülin şekeri düşürerek gözü korur. Bu yanlış inanış, insülin tedavisine geç başlanan kişilerde zaten oluşmuş göz hasarının insülinle ilişkilendirilmesinden doğmuş olabilir. Düzenli göz taraması için böbrek ve göz taraması rehberimize bakabilirsiniz.

5. "Tip 1 diyabet sadece çocuklarda görülür."

Doğrusu: Tip 1 diyabet çocuklukta sık görülse de her yaşta ortaya çıkabilir. Araştırmalar, tip 1 diyabet tanılarının önemli bir kısmının yetişkinlikte konduğunu gösteriyor. Yetişkinlerde zaman zaman tip 2 diyabet sanılabilir; bu yüzden şüphe varsa otoantikor testleri yapılır.

6. "Tip 1 diyabet zamanla geçer ya da tip 2'ye döner."

Doğrusu: Tip 1 diyabetin bugün için bilinen bir kesin tedavisi yoktur ve tip 2'ye dönüşmez. Tanıdan sonra birkaç ay insülin ihtiyacının azaldığı bir "balayı dönemi" olabilir, ama bu dönem geçicidir. Ayrıntılar balayı dönemi rehberimizde. Adacık nakli, kök hücre ve bağışıklık tedavileri üzerine çalışmalar sürüyor, ancak bunlar henüz herkesin ulaşabildiği rutin tedaviler değildir.

7. "Bitkisel kürler, tarçın ya da özel diyetler insülinin yerini tutar."

Doğrusu: Hiçbir bitki, çay, takviye ya da diyet, tip 1 diyabette insülinin yerini tutamaz. "Şekeri bitiren kür" vaatleriyle insülini azaltmak ya da bırakmak ketoasidoza ve ölüme yol açabilir. Bir takviye kullanmak istiyorsanız ekibinize danışın; bazı ürünler ilaçlarla etkileşebilir ya da ölçüm sonuçlarını etkileyebilir.

8. "Diyabet bulaşıcıdır."

Doğrusu: Tip 1 diyabet kesinlikle bulaşıcı değildir. Aynı bardaktan içmek, sarılmak, aynı sınıfta oturmak ya da birlikte spor yapmak diyabet bulaştırmaz. Okul ve arkadaş ortamında bunu anlatmak, çocukların dışlanmasının önüne geçer. Çocuklar için anlatımlar Minik Kahramanlar bölümünde.

9. "Tip 1 diyabetli kişinin çocuğu kesinlikle diyabetli olur."

Doğrusu: Kalıtsal yatkınlık vardır, ama risk sanıldığı kadar yüksek değildir. Amerikan Diyabet Derneği'nin aktardığı oranlara göre:

  • Babası tip 1 diyabetli olan bir çocukta risk yaklaşık 17'de 1.
  • Annesi tip 1 diyabetli olan bir çocukta risk, anne 25 yaşından önce doğurduysa yaklaşık 25'te 1, 25 yaşından sonra doğurduysa yaklaşık 100'de 1.
  • Ebeveyn diyabete 11 yaşından önce yakalandıysa çocuğun riski yaklaşık iki katına çıkar.

Yani tip 1 diyabetli bir ebeveynin çocuklarının büyük çoğunluğu diyabetli olmaz. Tip 1 diyabetli kadınlar planlı bir gebelikle sağlıklı bebekler dünyaya getirebilir; bkz. gebelik rehberimiz.

10. "Tip 1 diyabetliler spor yapamaz, normal bir hayat süremez."

Doğrusu: Tip 1 diyabetli olimpiyat sporcuları, dağcılar, doktorlar, pilotlar ve sanatçılar var. Spor tip 1 diyabette önerilir; yalnızca planlama gerektirir. Ayrıntılar spor rehberimizde. Pompa ve sensör gibi teknolojiler günlük hayatı kolaylaştırır, ama "diyabetin iyileştiği" anlamına gelmez; bunlar tedaviyi yönetmeye yardım eden araçlardır.

Yanlış bilgiyle karşılaştığınızda

Çevrenizdeki insanların çoğu kötü niyetli değil, yalnızca yanlış bilgilendirilmiştir. Kısa ve sakin bir açıklama, bir kişinin diyabete bakışını kalıcı olarak değiştirebilir. Bu sayfayı paylaşmak da bir başlangıç olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tip 1 diyabet şeker yemekten olur mu?

Hayır. Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin insülin üreten hücreleri yok ettiği otoimmün bir hastalıktır. Şeker ya da tatlı tüketimi tip 1 diyabete neden olmaz.

Tip 1 diyabet ile tip 2 diyabet arasındaki fark nedir?

Tip 1 diyabette pankreas yeterince insülin üretemez ve insülin tedavisi ilk günden şarttır. Tip 2 diyabette ise vücut insüline yeterince yanıt veremez; yaşam tarzı değişiklikleri ve çeşitli ilaçlarla başlanabilir, zamanla insülin gerekebilir. Nedenleri ve tedavileri farklıdır.

İnsülin bağımlılık yapar mı?

Hayır. İnsülin vücudun doğal olarak ürettiği bir hormondur. Tip 1 diyabette pankreas bu hormonu üretemediği için dışarıdan verilmesi gerekir; kesilmesi bağımlılık nedeniyle değil, vücudun insülinsiz yaşayamaması nedeniyle tehlikelidir.

Tip 1 diyabet tamamen iyileşir mi?

Bugün için kesin bir tedavisi yoktur, ama insülin ve modern teknolojilerle uzun ve sağlıklı bir hayat sürmek mümkündür. Tanıdan sonraki geçici balayı dönemi diyabetin geçtiği anlamına gelmez.

Tip 1 diyabet çocuğa geçer mi?

Yatkınlık artar ama çoğu çocukta diyabet gelişmez. Babası tip 1 diyabetli olan çocukta risk yaklaşık 17'de 1, annesi tip 1 diyabetli olanda yaklaşık 25'te 1 ile 100'de 1 arasındadır.

Diyabetli biri tatlı yiyebilir mi?

Evet. Karbonhidratı hesaplanıp doğru insülin dozu yapıldığında tatlı da dengeli bir beslenmenin parçası olabilir. Sağlıklı beslenme ilkeleri herkes için geçerlidir.