Tip 1 diyabetli bir çocuk, gününün en az üçte birini okulda geçirir. Bu sürede şekerini ölçmesi, öğle yemeği için insülin yapması, düşük şekeri fark edip hemen tedavi etmesi gerekir. Aileler çoğu zaman "Öğretmen bunu bilecek mi, izin verecekler mi?" diye endişelenir. İyi haber şu: Türkiye'de bu konu yazılı kurallarla belirlenmiştir ve aileler bu kurallara dayanarak okuldan destek isteyebilir.

Son kontrol: Ekim 2026. Bu rehber MEB yönergesinin ve Okulda Diyabet Programı'nın ana hatlarını özetler. Okulunuzdaki uygulama için yönergenin tam metnini okuyun ve okul idaresiyle yazılı iletişim kurun.

Yasal dayanak: Okulda Diyabet Programı ve MEB yönergesi

  • Okulda Diyabet Programı: 27 Nisan 2010'da Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derneği arasında imzalanan protokolle başladı ve sonraki yıllarda yenilendi. Amacı; diyabetli çocukların okulda bakımını güçlendirmek, öğretmenleri eğitmek ve tip 1 diyabetin erken fark edilmesini sağlamaktır.
  • MEB yönergesi: "Millî Eğitim Bakanlığı Tip 1 Diyabetli Öğrencilerin Okul/Kurumlarda Bakımı ve Desteklenmesi Hakkında Yönerge", Ekim 2020'de Tebliğler Dergisi'nde yayımlanarak yürürlüğe girdi. Okul idaresinin, öğretmenlerin ve ailenin görevleri burada yazılıdır.
  • Resmî site: Programın eğitim materyalleri, yönerge, formlar ve sınav rehberi okuldadiyabet.meb.gov.tr adresinde yer alır.

Diyabetli öğrencinin okuldaki temel hakları

  • Sınıfta ölçüm ve insülin: Öğrenci, gerektiğinde sınıfta kan şekerini ölçebilir ve insülinini yapabilir. Sensör ve pompa kullanan öğrencilerin telefonlarını ya da alıcılarını yanlarında tutmaları da bu yüzden önemlidir; telefon yasağı olan okullarda bu durum idareyle önceden konuşulmalıdır.
  • Ara öğün ve hızlı şeker: Düşük şekeri önlemek ya da tedavi etmek için öğrenci ders sırasında atıştırmalık yiyebilir, meyve suyu içebilir.
  • Tuvalet ve su: Yüksek şekerde sık idrara çıkma ve susama olur; öğrencinin tuvalete gitmesi ve su içmesi engellenmemelidir.
  • Belirtiyi beklemeden müdahale: Yönergeye göre öğretmen, düşük şeker belirtisi gördüğü ama ölçüm yapamadığı durumda şekerin düşük olduğunu varsayarak hareket etmelidir. Hipoglisemi belirtilerini ve tedavisini hipoglisemi rehberimizde anlattık.
  • Etkinliklere eşit katılım: Beden eğitimi, gezi ve okul etkinlikleri diyabet gerekçesiyle yasaklanamaz; planlamayla güvenli hâle getirilir. Hareket ederken şekerin nasıl izleneceğini spor rehberimizde bulabilirsiniz.

Okulda insülini ve glukagonu kim yapar?

Küçük çocuklar insülinini kendisi yapamayabilir. Yönergeye göre:

  • Okulda sağlık personeli (okul hemşiresi) varsa öncelikle o destek olur.
  • Sağlık personeli yoksa, eğitim almış ve gönüllü olan bir öğretmen ya da okul çalışanı insülin ve glukagon uygulayabilir. Okul idaresinin bu süreci kolaylaştırması beklenir.
  • Bunun için aileden Aile Onam Belgesi alınır. Bu belge, ailenin öğretmene insülin ve glukagon uygulama konusunda izin verdiğini gösterir.
  • Diyabetli öğrenciyle ilgilenecek personelin her eğitim-öğretim yılı başında insülin ve glukagon uygulaması konusunda eğitim alması öngörülür. Eğitimler Okulda Diyabet Programı kapsamında il ve ilçelerde düzenlenir; programın çevrim içi eğitim platformu da vardır.

Okul yılı başında yapılacaklar listesi

  1. Okul idaresine yazılı bilgi verin. Tanıyı gösteren rapor ya da epikriz, kullandığınız insülinler ve cihazlar.
  2. Bireysel tedavi planını teslim edin. Doktorunuzun doldurduğu plan; hedef şeker aralığı, öğün insülini, düşük ve yüksek şekerde yapılacaklar ve aranacak kişileri içerir. Okulda Diyabet Programı'nın sitesinde örnek formlar vardır. Kendi planınızı hazırlarken acil durum planı rehberimizden yararlanabilirsiniz.
  3. Aile Onam Belgesi'ni imzalayın ve hangi öğretmenin eğitim alacağını öğrenin.
  4. Okula malzeme bırakın. Glukoz tableti ya da jeli, meyve suyu, kraker, yedek ölçüm çubuğu, yedek insülin kalemi ve iğne uçları, pompa kullanılıyorsa yedek set, uygunsa glukagon. Son kullanma tarihlerini dönem başlarında kontrol edin.
  5. Öğle yemeği için plan yapın. Yemekhane menüsünü önceden isteyin; karbonhidrat sayımı için karbonhidrat sayımı rehberimiz işe yarar.
  6. Sınıfla konuşun. Çocuğunuz isterse öğretmenle birlikte sınıfa kısa bir anlatım yapılabilir. Arkadaşları diyabetin bulaşıcı olmadığını öğrendikçe zorbalık riski azalır. Çocuklar için hazırladığımız anlatımlar Minik Kahramanlar bölümünde.

Sınavlarda neler yapılabilir?

  • Okul sınavları: Yönergeye göre uzun sınavlarda öğrenci ölçüm cihazını ve malzemelerini yanında bulundurabilir, insülin yapabilir ve görevli eşliğinde tuvalete gidebilir. Şeker düşükken ya da çok yüksekken yapılan sınavın tekrarı için okul idaresiyle konuşun.
  • LGS ve diğer MEB merkezî sınavları: Her yıl yayımlanan başvuru ve uygulama kılavuzunda sağlık durumuna bağlı düzenlemeler yer alır. Başvuru sırasında durumunuzu bildirmeniz gerekir; kılavuzu her yıl yeniden okuyun.
  • ÖSYM sınavları (YKS vb.): Başvuru sırasında sağlık durumunu bildiren adayların insülin kalemi, ölçüm cihazı gibi malzemeleri kontrol edildikten sonra salona alınır ve sınav süresince salon başkanının masasında durur. İnsülin pompası giysinin altında taşınabilir. Kurallar kılavuzdan kılavuza değişebildiği için başvuru döneminde güncel kılavuzu mutlaka okuyun.
  • Okulda Diyabet Programı'nın hazırladığı "Diyabetli Çocuk ve Gençler İçin Sınav Rehberi" sınav öncesi şeker yönetimi için iyi bir başlangıç noktasıdır.

Okul destek olmazsa ne yapabilirsiniz?

  1. Önce okul müdürüyle yüz yüze konuşun ve yönergenin ilgili maddelerini gösterin.
  2. Sonuç alamazsanız dilekçeyle başvurun; yazılı başvuruya yazılı cevap verilmesi gerekir.
  3. İlçe millî eğitim müdürlüğüne, oradan da il millî eğitim müdürlüğünün okul sağlığı birimine başvurabilirsiniz.
  4. CİMER ve MEB'in iletişim kanalları da kullanılabilir. Diyabet ekibinizden okul için yazılı bir bilgilendirme mektubu istemek de genellikle işe yarar.

Sıkça Sorulan Sorular

Öğretmen çocuğumun insülinini yapmak zorunda mı?

Yönerge, okul hemşiresi yoksa eğitim almış bir öğretmenin ya da çalışanın gönüllü olarak insülin ve glukagon uygulayabileceğini söyler. Gönüllülük esastır; ama okul idaresinin bu desteği sağlamak için gerekli düzenlemeyi yapması beklenir.

Aile Onam Belgesi nedir?

Ailenin, eğitim almış öğretmenin ya da okul çalışanının çocuğa insülin ve glukagon uygulamasına izin verdiğini gösteren belgedir. Okulda Diyabet Programı formları arasında yer alır ve okul idaresine teslim edilir.

Çocuğum sınıfta telefon kullanabilir mi?

Sensörün okunduğu ya da pompanın yönetildiği telefon bir tıbbi cihaz gibi işlev görür. Okulun telefon kuralları olsa bile bu durum idareyle konuşularak yazılı bir istisna olarak belirlenmelidir.

Okul diyabet nedeniyle çocuğumu geziye ya da spora almayabilir mi?

Diyabet tek başına etkinlikten çıkarma sebebi değildir. Gezi ve spor için plan yapılır: yanında hızlı şeker, ölçüm cihazı ve bilgilendirilmiş bir öğretmen bulunur. Gerekirse ailenin geziye eşlik etmesi de konuşulabilir.

YKS'ye sensör ve pompayla girebilir miyim?

ÖSYM kılavuzlarına göre insülin pompası giysinin altında taşınabilir; insülin kalemi ve ölçüm cihazı gibi malzemeler kontrol edilerek salona alınır. Sensör ve telefonla ilgili kurallar her yıl kılavuzda belirtilir; başvuru sırasında sağlık durumunuzu bildirmeyi unutmayın.

Okulda diyabet eğitimi kimlere veriliyor?

Okulda Diyabet Programı kapsamında öğretmenlere, okul yöneticilerine ve okul sağlık personeline eğitimler düzenlenir; ayrıca çevrim içi bir eğitim platformu vardır. Çocuğunuzun öğretmeni eğitim almadıysa okul idaresinden talep edebilirsiniz.